"Begin op tijd, hou alles bij en wees transparant"Gouden tips van een notaris voor een nalatenschap zonder zorgen.

"Belangrijke tip: stel op voorhand een draaiboek op waarin je uitgebreid alle financiële info deelt."

Waarom begin je best vroeg na te denken over je nalatenschap?

De meeste mensen beginnen er na hun 50ste over na te denken, sommigen zelfs vroeger – denk aan mensen met grotere vermogens of familiebedrijven. Hoe vroeg je het best doet, hangt af van de persoonlijke situatie.

Met het testament bepaal je wat er gebeurt met je vermogen, hoe klein of groot het ook mag zijn. Het helpt om aan je erfgenamen helder uit te leggen wie wat krijgt, maar ook waarom. Iedereen wil bijvoorbeeld eerlijk zijn tegenover de verschillende kinderen, maar misverstanden gebeuren snel. Een testament laat je toe om te kiezen, toe te lichten en zo achteraf conflicten te vermijden.

Wat zijn de meest frequente fouten bij nalatenschap?

"Een testament is trouwens niet het enige bepalende document voor een nalatenschap."

‍Uiteraard te laat bij de notaris langskomen. Zowel een notarieel testament als een zelfgeschreven testament (onderhands of eigenhandig testament) laat je best controleren door de notaris, want ze moeten aan een aantal juridische regels voldoen. Let ook op met AI-templates, die kunnen zware fouten bevatten.

Een testament is trouwens niet het enige bepalende document voor een nalatenschap. Bij elke belangrijke stap in je leven – trouwen, een woning kopen, scheiden, hertrouwen of zelfs gewoon gaan samenwonen - moet je nadenken over de toekomst en wat je gaat achterlaten. Ook daar merken we dat mensen dat onvoldoende doen. Zeker nu er meer en meer samengestelde gezinnen zijn, wordt nalatenschap ingewikkelder en laat je je best adviseren.

Tenslotte zijn er allerhande problemen rond schenkingen. Mensen doen soms schenkingen op verschillende momenten aan hun verschillende kinderen en communiceren daar niet transparant over. Dat mondt vaak uit in ruzie.

Blijft nalatenschap nog een taboe-onderwerp, of komt daar stilaan verandering in?

Ja, daar komt verandering in. Er wordt veel meer over gesproken dan vroeger, onder andere in de media. Mensen plannen ook veel meer dan vroeger, omdat ze meer vermogen hebben en er meer samengestelde gezinnen zijn. Ook bij mensen zonder kinderen merken we dat ze er meer mee bezig zijn.

Een interessante tool om nalatenschap bespreekbaar te maken is de erfovereenkomst. Daarbij gaan ouders met hun kinderen rond de tafel zitten om een openhartig gesprek te voeren rond de nalatenschap. Zijn er lastige kwesties, dan kunnen die hier aan bod komen en opgelost worden. De notaris schrijft alles op in een officieel, bindend document. Het verschil met een testament is dat je bij de erfovereenkomst samen iets afspreekt, terwijl een testament eenzijdig opgemaakt wordt.

Zo vermijd je pijnlijke ruzies die tot wel 20 jaar kunnen blijven aanslepen, zeker als het draait rond zaken met een sentimentele waarde. Nalatenschap gaat altijd gepaard met veel emotie.

Schenking of erfenis: wat is nu fiscaal het interessantst?

"Speel dus vooral op veilig."

Schenkingen zijn altijd interessanter. Al is het verschil intussen veel kleiner geworden, in elke regio van het land.

Maar er is natuurlijk een valkuil: een schenking is onherroepelijk, dus hou altijd genoeg over om zelf nog correct te kunnen leven. We hebben helaas genoeg mensen gezien die te veel hebben geschonken om de belastingdruk voor hun kinderen te vermijden, maar daarna zelf in de problemen belandden.

Speel dus vooral op veilig. Natuurlijk weten we niet op voorhand hoe lang we gaan leven, maar probeer toch uit te rekenen hoeveel je nodig hebt per maand of per jaar, rekening houdend met hoe hoog je pensioen is en met zorgkosten die steeds meer zullen stijgen.

Denk ook goed na vooraleer je de gezinswoning aan jouw kinderen schenkt, ook al heb je vruchtgebruik voorzien. We hebben al lastige situaties meegemaakt, waarbij mensen bijvoorbeeld hun oude dag in het buitenland wilden doorbrengen, maar hun woning in vruchtgebruik niet meer konden verkopen.

En hoe zit het met aandelen? Zoals aandelen van Alterfin?

Aandelen maken deel uit van de erfenis en gaan dus zoals de rest van het roerend vermogen over naar je erfgenamen. Die kiezen uiteraard wat ze ermee doen – verkopen of houden.

Belangrijke tip: stel op voorhand een draaiboek op waarin je uitgebreid alle financiële info deelt. Wat bezit je allemaal qua roerend en onroerend vermogen? Waar heb je bankrekeningen, aandelen, kluizen enz.? Waar kunnen je erfgenamen belangrijke documenten zoals aankoopaktes of huwelijkscontracten terugvinden? Vergeet ook niet om alle nodige contactgegevens, codes enz. op tijd te delen. Zo maak je het administratief kluwen voor de erfgenamen al een stuk lichter.

Zijn er veel mensen die via hun nalatenschap giften doen of een positieve impact proberen te hebben?

"Mensen blijven nog organisaties die ze waardevol vinden ondersteunen via hun nalatenschap."

Zeker. In Wallonië en Brussel bestaat het systeem van duolegaten nog steeds en blijft het populair. In Vlaanderen is het afgeschaft en, toegegeven, wie het systeem puur voor fiscale optimalisatie gebruikte, haakte af. Maar echt geëngageerde mensen blijven nog organisaties die ze waardevol vinden ondersteunen via hun nalatenschap. Die organisaties moeten trouwens geen belasting betalen op wat je hen nalaat.

Tenslotte draait nalatenschap rond meer dan alleen geld. Mensen denken veel meer na over hun einde. Sommigen bereiden hun eigen begrafenis zelfs van A tot Z voor.

En in testamenten wordt er tegenwoordig vaak een “voorafgaande toelichting” toegevoegd. Daarin delen mensen vaak de waarden en principes die ze in hun leven hebben nagestreefd en laten ze een laatste boodschap voor hun kinderen na. Ze willen dat hun einde weerspiegelt hoe ze geleefd hebben.